TẠ ĐÌNH ĐỀ, những góc khuất cuộc đời

8 tháng trước - Bởi Admin

MỞ ĐẦU

Sau ngày miền Nam hoàn toàn được giải phóng, Tạ Đình Đề có dịp vào thành phố Hồ Chí Minh để thăm con, cháu và bạn bè. Một hôm, ông cùng người bạn già, cũng là chiến sĩ biệt động thành Hà Nội năm xưa, thuê một chiếc xích lô đi dạo chơi bên bờ sông Sài Gòn. Lâu ngày gặp nhau, họ hàn huyên, nhắc lại những câu chuyện chiến đấu, hy sinh nhưng rất đỗi hào hùng thời chống Pháp. Hai người đang cái nhịp hàn huyên, sôi nổi theo kiểu nhà binh, ôn cũ nhớ xưa, bổng người đạp xích lô, dừng lại, nhảy xuống đất. Anh ta chạy lên phía trước, hai tay chắp trước ngực, cúi vái ba cái, đoạn nhìn thẳng vào hai vị khách và hỏi một cách trân trọng:

-Thưa hai chú. Có phải một trong hai chú đây là Tạ Đình Đề không ạ?

Cả hai vị khách rất ngạc nhiên vì họ chỉ gọi nhau bằng bí danh mà sao anh này lại biết ông Đề nhỉ? Ông Đề mỉm cười, hỏi lại:

- Tại sao ở Sài Gòn mà anh lại biết ông Đề?

- Dạ thưa hai chú. Cháu vừa đạp xích lô vừa nghe hai chú trò chuyện. Nghe chuyện hai chú kể, linh cảm cháu nhận ra một trong hai chú rất giống hình ảnh ông Đề thời Hà Nội bị Pháp tạm chiếm. Thời kỳ năm 1947 đến 1949, cháu đang là học sinh ở Hà Nội. Tụi cháu lúc đó ai cũng thích nghe chuyện về Đội Biệt động thành Hà Nội do Tạ Đình Đề chỉ huy. Bà con Hà Nội thời đó ai cũng ca ngợi những chiến công thầm lặng nhưng vô cùng oanh liệt của Tạ Đình Đề và các chiến sĩ Đội biệt động thành Hà Nội. Có người kể rằng, hồi đó, bọn lính Pháp và bọn Việt gian bán nước ở Hà Nội vô cùng lo sợ Tạ Đình Đề và các chiến sĩ của ông. Họ có biệt tài xuất quỷ nhập thần, không có sức mạnh nào ngăn nổi.

Năm 1953, cháu chưa đến tuổi trưởng thành nhưng vẫn bị bắt đi lính Bảo chính Đoàn cho Pháp. Lúc đó bọn cháu, thằng lính nào cũng thích kể cho nhau về chuyện ông Đề. Chuyện rằng, ông ấy có tài xuất quỷ nhập thần, hai tay cầm hai khẩu súng Van-te lăm lăm, bắn đâu trúng đấy. Vậy mà trong bọn lính chúng cháu, có đứa đi bảo vệ tên quan hai người Pháp, trong chớp mắt, bị ông Đề, như trên trời nhảy xuống, bấm huyệt làm nó không nói được. Ông ấy bảo: Cho Tạ Đình Đề “mượn” chiếc áo và súng đi nhé. Thằng lính bảo vệ như bị thôi miên, mất hết hồn vía, ngoan ngoãn cởi áo và súng đưa cho Tạ Đình Đề. Vừa nói, ông Đề vừa khoác trang phục lính ngụy, rảo bước đến gần tên quan hai, ghé tai, nói bằng tiếng Pháp, ra lệnh cho hắn chỉ huy toán lính đi thẳng. Còn tên quan hai người Pháp cùng ông Đề rẽ ngoặt vào một ngõ nhỏ rồi biến mất tăm…Bọn lính chúng cháu và có cả bọn lính Tây nữa, rất thích nghe những chuyện về ông Đề. Cũng thật lạ, khi nghe những chuyện về ông, bọn lính chúng cháu vừa phục, vừa sợ sệt, khiếp vía nhưng thằng nào cũng thích nghe. Sau đó, bọn chỉ huy người Pháp phát hiện, trong các doanh trại, bọn lính  hay kể chuyện về ông Đề và Đội biệt động thành Hà Nội. Nhiều tên yếu bóng vía lúc nào cũng tưởng như ông Đề đang có mặt đâu đó. Có những tên lính suy sụp ý chí, không giám thực thi nhiệm vụ. Bọn chỉ huy đã ra mật lệnh: Từ nay, cấm tiệt việc bàn tán về chuyện ông Đề. Nhưng chuyện về ông ấy cứ râm ran trong trại lính…

Người đạp xích lô kể đến đây, rút trong túi tấm giấy đưa cho hai vị khách và nói: Đây là địa chỉ và số điện thoại của cháu. Lúc nào hai bác cần đi đâu cứ gọi, cháu sẵn sàng phục vụ ngay à.

Đầu những năm 50, Tạ Đình Đề hoạt động ở những vùng tiếp giáp giữa Khu III và Khu IV. Ở các quán nước hay nơi tụ tập đông người tại các tỉnh Thanh, Nghệ, Tĩnh, đâu đâu bà con cũng kể chuyện về ông Đề: Ông Đề học trường Võ bị của Tưởng Giới Thạch, được chúng giao đi ám sát Cụ Hồ, nhưng rồi được Cụ cảm hóa và trở thành người cận vệ trung thành của Cụ. Có lần, ông Đề đã kịp thời phát hiện và tiêu diệt tên nữ quái là gián điệp của địch được giao nhiệm vụ ám sát Cụ Hồ. Rồi biết bao chuyện nữa: Ông Đề tóm gọn tên trùm buôn lậu, có súng ở mạn Cầu Bố. Ông Đề thi bắn súng với sĩ quan Tàu, rồi chuyện ông Đề ngăn chặn công an viên lộng hành, ức hiếp nhân dân…

Chuyện về Tạ Đình Đề thời ấy được lan ra và truyền tụng trong dân gian, từ Nam chí Bắc, từ miền xuôi đến miền ngược, từ thành thị đến vùng nông thôn. Cho đến hơn nửa thế kỷ sau, chuyện về ông Đề vẫn được nhắc đến trên công luận (Báo Công an nhân dân Online ngày 23.02.2008, Báo Pháp luật thành phố Hồ Chí Minh ngày 17.12.2012…). Những câu chuyện về Tạ Đình Đề đã trở thành huyền thoại, được nhân dân truyền tụng, thêu dệt, thêm thắt, gửi vào đó khát vọng Anh hùng, lòng yêu nước, thương dân. Những câu chuyện ấy đan xen nhau giữa thực và ảo, bình thường và phi thường, cần mẫn và thông minh, thật thà và dũng cảm, nhiệt huyết và tốt bụng. Câu chuyện vào đoạn cuối bao giờ cũng bất ngờ khiến người nghe cười phá lên sảng khoái, tự hào…

Tạ Đình Đề, dưới con mắt của nhân dân Việt Nam được truyền tụng cho nhau nghe là thế đấy. Nhưng cũng con người ấy, vào thời kỳ Đất nước gặp phải hiểm nghèo (cuối những năm 70 và những năm 80 của thế kỷ trước), cả nước lại rộ lên cái tên Tạ Đình Đề. Cái tên đó, lúc này không phải là huyền thoại Anh hùng năm xưa nữa mà là những bi thương của một kẻ tù tội, do cơ quan pháp luật bắt giam, đúng lúc đất nước ta vào thời “đêm trước đổi mới”! Lần thứ nhất, Tạ Đình Đề bị bắt giam suốt gần hai năm, rồi bị truy tố ra Tòa với ba trọng tội: Tham ô tài sản XHCN, Cố ý làm trái và Hối lộ. Với những tội danh ấy, vào thời điểm này, thường thì bị xã hội lên án mạnh mẽ. Ấy vậy mà, tại phiên tòa xét xử Tạ Đình Đề, hàng ngàn người từ các địa phương kéo về, từ các cung đoạn đường sắt, từ nội và ngoại thành Hà Nội lũ lượt kéo đến. Họ chen nhau đứng dưới loa phóng thanh, quanh khu vực Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội trong thới tiết nắng gắt, cơm đùm cơm nắm suốt sáu ngày liền để theo dõi diễn biến phiên tòa xét xử vụ án Tạ Đình Đề.

Một điều lạ nữa là, khi Tạ Đình Đề phát biểu trước Tòa hoặc luật sư bào chữa cho ông Đề cũng như đại diện đơn vị của ông Đề phát biểu, tiếng vỗ tay rào rào không ngớt. Khi nghe bà Phùng Lê Trân, Chủ tọa Hội đồng xét xử tuyên tuyên bố tha bổng ông Đề thì hàng ngàn người ồ lên vui sướng, reo hò, hô vang: Tạ Đình Đề, Tạ Đình Đề! Qủa là sự kiện chưa từng có trong tiến trình lịch sử tư pháp nước nhà.

Vẫn chưa hết. Sau sự kiện làm chấn động dư luận nói trên độ hơn chục ngày, bản án tuyên bố ông Đề vô tội đã bị cơ quan công tố kháng nghị, yêu cầu xét xử phúc thẩm toàn bộ vụ án đó. Nhưng cũng thật lạ, hơn 10 năm sau, Tạ Đình Đề và các bị cáo khác, mất việc làm, mỏi mòn chờ bản án phúc thẩm mà vẫn không được ai xét xử. Trong lúc đang chờ phiên tòa phúc thẩm, Tạ Đình Đề lại bị bắt giam hơn 2 năm về tội an ninh quốc gia. Nhiều người tự hỏi, một lão thành cách mạng, một người Anh hùng như ông Đề sao lại phạm tội tày đình như vậy? Cũng thật may cho ông Đề, tuy Cơ quan điều tra có đề nghị truy tố về tội tuyên truyền phản cách mạng nhưng lần này, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đã quyết định đình chỉ điều tra, giải oan cho ông.

Đến nay Tạ Đình Đề “đã đi theo Bác Hồ”. Nhà nước dù truy tặng ông Huân chương Độc lập nhưng Tạ Đình Đề đã bị “vào tù ra tội” đến mấy lần. Đối với nhân dân, ông Đề là người anh hùng có công với dân, với nước, đã bị sa cơ, lỡ vận, rơi vào vòng oan trái đến tận cùng. Đối với tôi, hình ảnh người anh hùng ấy vẫn luôn ám ảnh và hiện diện trong đầu óc tôi suốt nửa thế kỷ qua. Tuổi thơ của tôi được truyền năng lượng mới nhờ những câu chuyện huyền thoại của ông Đề được người lớn kể lại. Tấm gương Anh hùng của ông như thêm một động lực thôi thúc tôi xung phong lên đường ra tiền tuyến chiến đấu chống quân thù. Kết thúc đời quân ngũ, tôi chuyển ngành về Viện kiểm sát nhân dân tối cao, nguyện suốt đời làm “người lính” trên mặt trận bảo vệ pháp luật.

Trớ trêu thay, Tạ Đình Đề, người Anh hùng trong trí tưởng tượng của tôi năm xưa, lúc này lại là bị can, bị cáo, hai lần sa vào vòng lao lý, gần bốn năm ngồi tù oan! Trong lần ông Đề bị bắt giam lần thứ hai, tôi có dịp được “trả nợ” cho ông phần nào. Nhưng những gì mà ông phải chịu đựng qua những lần bị bắt giam oan thì quá lớn. Vì vậy, việc ông Đề bị oan ức cứ đeo bám tôi suốt mấy chục năm trời làm nghề Kiểm sát. Cho đến nay, khi đã về hưu, tôi vẫn không quên được hình ảnh ông Đề. Tôi đã lục tung cả “kho lưu trữ” để đọc lại hồ sơ của hai vụ án mà ông Đề là bị can, bị cáo. Tôi đã tìm gặp những người làm công việc điều tra, truy tố và xét xử ông Đề ở vụ án trên; gặp gỡ những vị lão thành, những vị tướng một thời đã sát cánh cùng ông, xông pha trận mạc, chiến đấu chống quân thù; rồi gặp hỏi chuyện những con người một thời đã cùng ông Đề, vượt qua biết bao gian khổ để xây dựng Xưởng dụng cụ cao su Đường sắt; gặp những người họ hàng thân thích của ông, những người cầu thủ bóng đá của ông và có cả những người cùng cảnh lao tù với ông Đề nữa. Chưa hết, tôi cố đọc những cuốn sách, bài báo từ trước đến nay đã viết về ông Đề. Cuối cùng và thật sự may mắn, khi ông Đề còn sống, tôi đã nhiều lần được trò chuyện cùng ông.

Chúng tôi đã kể cho nhau nghe những chuyện về cuộc đời người lính đầy gian khổ hy sinh thời chống Pháp (của ông Đề) và thời chống Mỹ (của tôi). Chúng tôi ngồi ôn lại những năm tháng bao cấp và hiểm nghèo của những năm 70 và 80, thế kỷ trước. Ông đã tâm sự rất thật với tôi về cuộc đời và những suy nghĩ như thế nào đối với đơn vị của ông đã làm ở thời kỳ đầu, mầy mò đổi mới. Ngày ấy, Nhà nước thực hiện cơ chế tập trung, quan liêu, bao cấp, ông đã vắt óc suy nghĩ tìm cách quản lý mới như thế nào để đẩy mạnh sản xuất, ông đã lo công ăn, việc làm, bảo đảm đời sống cho anh em công nhân ra sao và bằng cách nào ông đã đưa sản xuất ngày càng phát triển, sản phẩm làm ra ngày càng nhiều và chất lượng đáp ứng nhu cầu cho xã hội. Tôi hỏi ông với tư cách là “người em” để hiểu rõ sự việc và tâm trạng của “ông anh” trong suốt hơn 4 năm ngồi tù oan uổng.

Cuối cùng, với những cảm xúc và lòng quý trọng ông, với trách nhiệm nghề nghiệp và lương tâm người trong cuộc, tôi như được thôi thúc, đi đến quyết định phải cầm bút viết tiếp câu chuyện về Tạ Đình Đề. Đã bao đêm không ngủ, tôi cứ suy nghĩ nên viết về ông như thế nào? Những chuyện như huyền thoại của ông không những trở thành các câu chuyện dân gian từ trước tới nay mà còn được nhiều sách, báo đã đề cập. Cuối cùng tôi đã chọn viết về những góc khuất nhưng cũng thẫm đẫm chất huyền thoại của cuộc đời ông. Qua câu chuyện này, tôi muốn gửi gắm một điều: Tạ Đình Đề là một Anh hùng trong chiến tranh đã được nhân dân tôn lên thành huyền thoại. Người Anh hùng ấy, khi chuyển sang trận tuyến sản xuất kinh doanh, ông cũng đã đi đầu trong công cuộc đổi mới về quản lý kinh tế công nghiệp, cùng thời với ông Kim Ngọc, Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phú, tiến hành đổi mới trong quản lý kinh tế nông nghiệp. Đó là huyền thoại lần thứ hai của ông Đề mà ngày nay, tôi cũng như nhiều người, vẫn trân trọng và nhớ ơn ông.

Xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc cả những người đã gặp và chưa gặp cùng đồng hành với tôi trong quá trình phác thảo nên Chân dung một CON NGƯỜI viết hoa: Tạ Đình Đề!

Chia sẻ cảm nhận của bạn

Tin liên quan

Bộ luật hình sự - nước CHXHCN Việt Nam 2017

Bình luận Người đăng: Admin

NGHỊ QUYẾT VỀ VIỆC THI HÀNH BỘ LUẬT HÌNH SỰ SỐ 100/2015/QH13 ĐÃ ĐƯỢC SỬA ĐỔI, BỔ SUNG MỘT SỐ ĐIỀU THEO LUẬT SỐ 12/2017/QH14 VÀ VỀ HIỆU LỰC THI HÀNH CỦA BỘ LUẬT TỐ TỤNG... Xem thêm

Vương quốc hoa hồng đầu tiên tại Việt Nam

Bình luận Người đăng: Admin

Vương quốc hoa hồng đầu tiên tại Việt Nam Xem thêm

Theo dòng công lý

Bình luận Người đăng: Admin

Theo dòng công lý là một hồi ức quý, có giá trị góp phần xây dựng con người cán bộ, Kiểm sát viên trong giai đoạn hiện nay. Qua những vụ án lớn một thời được... Xem thêm

Tranh luận tại phiên tòa sơ thẩm

Bình luận Người đăng: Admin

"Tranh luận tại phiên toà sơ thẩm" do TS. Dương Thanh Biểu hiện đang công tác tại Viện Kiểm sát nhân dân tối cao biên soạn là một cuốn sách có nội dung phong phú và... Xem thêm